Thiếu ngủ tác động đến não như thế nào?
Khi đồng hồ đã điểm nửa đêm, ánh sáng từ màn hình điện thoại vẫn hắt lên khuôn mặt của không ít người trẻ. Những tập phim chưa xem hết, những tin nhắn chưa trả lời hay áp lực công việc kéo dài khiến giờ đi ngủ ngày càng bị đẩy lùi.
Điều đáng lo ngại là cơ thể không coi đây đơn thuần là một thói quen sinh hoạt. Các nhà thần kinh học cho rằng tình trạng thiếu ngủ kéo dài đang trở thành một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với sức khỏe não bộ và tim mạch, đặc biệt là nguy cơ cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).
TIA xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn tạm thời. Các triệu chứng có thể chỉ xuất hiện trong vài phút rồi biến mất hoàn toàn, khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, đây được xem là "hồi chuông cảnh báo" của cơ thể.
Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), gần 1/3 người từng trải qua TIA có thể bị đột quỵ thực sự sau đó, trong đó gần một nửa trường hợp xảy ra trong vòng một năm.
Trong khi ngủ, cơ thể thực hiện hàng loạt quá trình quan trọng như điều hòa huyết áp, sửa chữa thành mạch máu, cân bằng hormone căng thẳng và kiểm soát phản ứng viêm.
TS Chandana R. Gowda, chuyên gia thần kinh học tại Bệnh viện Fortis (Ấn Độ), cho biết thiếu ngủ đang nổi lên như một yếu tố nguy cơ lớn nhưng thường bị bỏ qua đối với các bệnh lý thần kinh và tim mạch ở cả người trẻ tuổi.
Khi giấc ngủ liên tục bị cắt ngắn hoặc gián đoạn, cơ thể phải đối mặt với hàng loạt thay đổi bất lợi: Huyết áp tăng và dao động thất thường; hormone căng thẳng duy trì ở mức cao; tình trạng viêm trong cơ thể gia tăng; rối loạn chuyển hóa đường và mỡ máu.
Những yếu tố này đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ TIA cũng như đột quỵ về lâu dài. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng thiếu ngủ mạn tính còn liên quan đến tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Người trẻ đang tự tạo "vòng xoáy nguy hiểm"
Các chuyên gia cho rằng thức khuya hiếm khi xảy ra đơn lẻ.
Dành cho bạn
Người ngủ muộn thường có xu hướng uống nhiều cà phê hơn để chống buồn ngủ vào ban ngày, ít vận động, ăn đêm nhiều hơn và chịu áp lực tâm lý cao hơn. Những yếu tố này kết hợp với nhau tạo thành một vòng xoáy bất lợi cho sức khỏe mạch máu não.
Đáng chú ý, nhiều nhà tâm lý học hiện sử dụng thuật ngữ "revenge bedtime procrastination" (tạm dịch: trả thù giờ đi ngủ) để mô tả hành vi cố tình thức khuya nhằm lấy lại khoảng thời gian riêng tư sau một ngày làm việc căng thẳng.
Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian sử dụng thiết bị điện tử vào ban đêm lại khiến não bộ khó đi vào giấc ngủ sâu hơn. Ánh sáng xanh từ màn hình làm giảm sản xuất melatonin, hormone đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa giấc ngủ.
Những dấu hiệu không nên bỏ qua
Một trong những lý do khiến TIA nguy hiểm là các triệu chứng thường chỉ xuất hiện thoáng qua rồi biến mất.
Các dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm: Tê hoặc yếu đột ngột một bên cơ thể, méo miệng, Nói khó hoặc nói ngọng, chóng mặt, mất thăng bằng, mờ mắt hoặc giảm thị lực đột ngột, đau đầu dữ dội bất thường, lú lẫn hoặc khó hiểu lời nói trong thời gian ngắn.
Dù các triệu chứng biến mất sau vài phút, người bệnh vẫn cần được thăm khám sớm bởi đây có thể là dấu hiệu báo trước của một cơn đột quỵ nghiêm trọng.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sức khỏe não bộ không chỉ phụ thuộc vào số giờ ngủ mà còn phụ thuộc vào tính đều đặn và chất lượng giấc ngủ.
Để giảm nguy cơ TIA và đột quỵ, mọi người nên ngủ và thức dậy đúng giờ, hạn chế dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ, tránh cà phê hoặc trà đặc vào buổi tối. Bên cạnh đó, cần duy trì vận động, kiểm soát căng thẳng và kiểm tra huyết áp, mỡ máu định kỳ.
